De ZZP-markt krimpt: 73.000 minder freelancers in 2025

Een historische trendbreuk

Na meer dan vijftien jaar onafgebroken groei is het aantal ZZP'ers in Nederland voor het eerst significant gedaald. Uit CBS-cijfers blijkt dat er in het derde kwartaal van 2025 circa 73.000 minder zelfstandigen zonder personeel actief waren dan in dezelfde periode een jaar eerder. Dat is een daling van ruim 5%, een trendbreuk die de arbeidsmarkt fundamenteel verandert.

In dit artikel analyseren we de oorzaken van deze krimp, welke sectoren het hardst geraakt worden, waar de uitstromende ZZP'ers naartoe gaan en welke kansen er ontstaan voor professionals die wel als zelfstandige blijven werken.

CBS-cijfers: de daling in context

Om de daling van 73.000 ZZP'ers goed te begrijpen, is context nodig. Nederland telde in het derde kwartaal van 2024 ongeveer 1,36 miljoen ZZP'ers. De daling naar circa 1,29 miljoen is de eerste significante afname sinds het CBS deze statistieken bijhoudt.

Historisch verloop

Jaar	Aantal ZZP'ers (Q3)	Verandering t.o.v. vorig jaar
2020	1.090.000	+15.000
2021	1.140.000	+50.000
2022	1.220.000	+80.000
2023	1.300.000	+80.000
2024	1.360.000	+60.000
2025	1.287.000	-73.000

De daling is niet gelijkmatig verdeeld over alle sectoren en regio's. De Randstad wordt harder geraakt dan de rest van Nederland, en kennisintensieve sectoren zien een grotere uitstroom dan de bouw of zorg.

Nuancering

Het is belangrijk op te merken dat een deel van de daling te verklaren is door ZZP'ers die overstappen naar een BV-constructie of werken via payrolling. Zij verdwijnen uit de CBS-statistieken als zelfstandige maar zijn niet per se gestopt met freelancen. Desalniettemin schatten arbeidsmarktexperts dat minimaal 40.000 tot 50.000 van de 73.000 daadwerkelijk zijn gestopt als zelfstandige.

Oorzaken: een samenspel van factoren

De krimp van de ZZP-markt heeft niet een enkele oorzaak maar is het resultaat van meerdere gelijktijdige ontwikkelingen:

1. Verscherpte handhaving Wet DBA

Sinds het opheffen van het handhavingsmoratorium in januari 2025 controleert de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid. In het eerste halfjaar van 2025 zijn er meer dan 2.500 bedrijfsbezoeken afgelegd, resulterend in honderden correctieverplichtingen. Dit heeft een afschrikwekkend effect gehad op zowel ZZP'ers als opdrachtgevers.

Opdrachtgevers zijn voorzichtiger geworden met het inhuren van ZZP'ers, vooral voor langdurige, structurele werkzaamheden. Sommige grote organisaties hebben hun ZZP-beleid volledig herzien en bieden voormalige ZZP'ers een dienstverband aan.

2. Onzekerheid over toekomstige wetgeving

De aangekondigde Wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties (VBAR), die naar verwachting in juli 2026 in werking treedt, heeft voor veel onzekerheid gezorgd. ZZP'ers en opdrachtgevers weten niet precies waar ze aan toe zijn en kiezen voor de veilige optie: loondienst of detachering.

Voor een diepgaande analyse van de VBAR en de gevolgen voor ZZP'ers, lees VBAR-wet juli 2026: gevolgen voor ZZP'ers.

3. Anticipatie op de VBAR

Sommige organisaties anticiperen al op de strengere criteria die de VBAR zal introduceren. Ze beeindigen preventief ZZP-contracten die onder de nieuwe wet mogelijk als dienstverband zouden worden gekwalificeerd. Dit treft vooral ZZP'ers die langdurig voor een enkele opdrachtgever werken.

4. Afbouw fiscale voordelen

De zelfstandigenaftrek is in 2026 nog slechts 1.200 euro, een fractie van wat het ooit was. In combinatie met de verlaging van de MKB-winstvrijstelling in eerdere jaren is het fiscale voordeel van het ZZP-schap grotendeels verdampt. Voor ZZP'ers met een modaal tot bovenmodaal inkomen is het netto verschil met loondienst minimaal geworden.

5. Economische afkoeling

De economische groei is in 2025 afgevlakt, wat heeft geleid tot minder vraag naar externe inhuur. In sectoren zoals IT en marketing, waar de vraag naar ZZP'ers traditioneel hoog was, zijn de tarieven onder druk komen te staan en de opdrachtduur verkort.

Hardst geraakte sectoren

De daling van het aantal ZZP'ers is niet gelijkmatig verdeeld. Sommige sectoren worden aanzienlijk harder geraakt:

ICT en technologie

De IT-sector ziet een van de grootste uitstromen. Veel IT-professionals die als ZZP'er werkten zijn overgestapt naar loondienst of detachering. Oorzaken: grote opdrachtgevers zoals banken, verzekeraars en overheidsorganisaties hebben hun ZZP-beleid aangescherpt, en de tariefdruk door offshore-concurrentie maakt het ZZP-model minder aantrekkelijk.

Zakelijke dienstverlening

Consultants, adviseurs en interimmanagers ondervinden de gevolgen van de verscherpte Wet DBA-handhaving het sterkst. Juist in deze sector zijn langdurige, fulltime opdrachten bij een enkele opdrachtgever de norm geweest, precies het type opdrachten dat onder druk staat.

Media en communicatie

Freelance journalisten, vormgevers en marketeers zien hun opdrachtenstroom opdrogen doordat opdrachtgevers consolideren en werk intern beleggen. De tarieven in deze sector staan al langer onder druk en de daling van het aantal ZZP'ers versnelt die trend.

Sectoren die standhouden

De bouw, zorg en het onderwijs laten een minder sterke daling zien. In de bouw is het ZZP-model traditioneel sterker verankerd en is de vraag naar vakmensen onverminderd hoog. In de zorg en het onderwijs is er een structureel tekort aan personeel dat de vraag naar zelfstandige professionals hoog houdt.

Verschuiving naar detachering en payrolling

Waar gaan de uitstromende ZZP'ers naartoe? De cijfers laten een duidelijke verschuiving zien naar twee werkvormen:

Detachering

Het aantal gedetacheerde professionals is in 2025 met circa 12% gestegen. Detacheringsbureaus profiteren van de onzekerheid rondom de Wet DBA en bieden een veilig alternatief. ZZP'ers die overstappen naar detachering behouden een deel van de variatie en flexibiliteit maar krijgen er inkomenszekerheid en arbeidsrechtelijke bescherming voor terug.

Payrolling

Payrollbedrijven melden een toename van 18% in het aantal payrollkrachten. Bij payrolling behoudt de professional zijn of haar zelfstandige werkwijze maar is formeel in dienst van het payrollbedrijf. Dit elimineert het Wet DBA-risico maar kost wel 15 tot 25% van het tarief.

Voor een breder overzicht van de verschuivingen op de flexibele arbeidsmarkt, lees Flexwerk in Nederland: trends voor 2026.

Kansen voor wie ZZP'er blijft

Ondanks de krimp biedt de huidige markt ook kansen voor ZZP'ers die bewust kiezen voor het zelfstandig ondernemerschap:

Minder concurrentie

Met 73.000 minder ZZP'ers op de markt is er minder concurrentie om opdrachten. ZZP'ers die stevig in hun schoenen staan en aantoonbaar als ondernemer opereren, kunnen profiteren van een gunstiger vraag-aanbodverhouding.

Hogere tarieven voor specialisten

In nichemarkten en bij schaarse specialisaties stijgen de tarieven juist. Opdrachtgevers die ZZP'ers willen inhuren moeten meer bieden om de beste professionals aan te trekken. De ZZP'ers die overblijven zijn doorgaans de meer ervaren en gespecialiseerde professionals.

Sterkere positionering

De ZZP'ers die in de markt blijven worden door opdrachtgevers steeds meer gezien als echte ondernemers en minder als goedkoop alternatief voor werknemers. Dit verbetert de professionele status en onderhandelingspositie.

Duidelijkere spelregels

Hoewel de VBAR onzekerheid creert, zal de wet uiteindelijk ook duidelijkheid bieden. ZZP'ers die aan de criteria voldoen, kunnen met meer zekerheid opereren dan in de afgelopen jaren het geval was.

Wat kun je als ZZP'er doen?

Als je als ZZP'er actief wilt blijven, zijn er concrete stappen die je kunt nemen:

1. Diversifieer je opdrachtgeversbestand. Werk voor minimaal twee tot drie opdrachtgevers per jaar om je zelfstandigheid te onderstrepen.

2. Specialiseer je. Hoe unieker je expertise, hoe sterker je positie op de markt en hoe kleiner het risico op herkwalificatie.

3. Professionaliseer je ondernemerschap. Investeer in je eigen website, acquisitie en netwerk. Laat zien dat je een ondernemer bent, geen verkapte werknemer.

4. Bereid je voor op de VBAR. Analyseer je huidige opdrachten aan de hand van de verwachte criteria en pas waar nodig je werkwijze aan.

5. Bouw een financiele buffer op. In een krimpende markt is een buffer van zes tot twaalf maanden verstandig om periodes tussen opdrachten te overbruggen.

6. Overweeg je rechtsvorm. Voor hogere inkomens kan een BV fiscaal voordeliger zijn dan een eenmanszaak, zeker nu de zelfstandigenaftrek nagenoeg is verdwenen.

Vooruitblik: wat verwachten we in 2026?

De verwachting is dat de daling van het aantal ZZP'ers in 2026 doorzet, maar in een lager tempo. De invoering van de VBAR in juli zal naar verwachting een korte piek in uitstroom veroorzaken, gevolgd door stabilisatie in de tweede helft van het jaar.

Op langere termijn zal de ZZP-markt waarschijnlijk kleiner maar gezonder zijn: minder schijnzelfstandigheid, hogere tarieven en meer ZZP'ers die bewust en vanuit ondernemerschap kiezen voor het zelfstandig bestaan.

Conclusie

De krimp van de ZZP-markt is een realiteit waarmee professionals rekening moeten houden. Of je nu overweegt om als ZZP'er te starten, te stoppen of door te gaan: het is essentieel om je keuze te baseren op een realistische inschatting van de markt, de regelgeving en je eigen positie.

Wil je als ZZP'er de beste opdrachten vinden in een veranderende markt? Maak een gratis account aan bij MatchPilot en laat ons AI-platform de meest relevante opdrachten voor jou selecteren op basis van je CV en voorkeuren.