Modelovereenkomst in 2026: heb je er nog een nodig?

Wat is de modelovereenkomst?

De modelovereenkomst werd in 2016 geïntroduceerd samen met de Wet DBA. Het idee was simpel: als opdrachtgever en ZZP'er een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst gebruikten en ook daadwerkelijk volgens die overeenkomst werkten, dan zou de Belastingdienst de arbeidsrelatie niet herkwalificeren als dienstverband.

Er zijn twee soorten modelovereenkomsten:

• Algemene modelovereenkomsten: door de Belastingdienst opgesteld, bruikbaar voor alle sectoren. Denk aan de "geen werkgeversgezag"-overeenkomst of de "vrije vervanging"-overeenkomst.
• Branche- of individuele modelovereenkomsten: door brancheorganisaties of bedrijven ingediend en door de Belastingdienst beoordeeld. Deze zijn specifiek afgestemd op een bepaalde sector of werkwijze.

Het kernprincipe is steeds hetzelfde: de overeenkomst moet borgen dat er geen sprake is van een gezagsverhouding, zodat de relatie niet als arbeidsovereenkomst kwalificeert.

Waarom de modelovereenkomst onder druk staat

In de praktijk is de modelovereenkomst nooit geworden wat de wetgever beoogde. Er zijn meerdere redenen waarom het instrument aan waarde heeft ingeboet:

De papieren werkelijkheid versus de praktijk

Het grootste probleem is dat een modelovereenkomst alleen werkt als de feitelijke werkwijze overeenstemt met wat er op papier staat. Veel opdrachtgevers en ZZP'ers tekenden een modelovereenkomst en werkten vervolgens gewoon door zoals altijd — inclusief gezag, vaste werktijden en volledige inbedding. De overeenkomst bood dan geen enkele bescherming.

Beperkte beoordeling door de Belastingdienst

De Belastingdienst is gestopt met het beoordelen van nieuwe modelovereenkomsten. Bestaande goedgekeurde overeenkomsten behouden hun geldigheid tot de einddatum, maar nieuwe aanvragen worden niet meer in behandeling genomen. Dit betekent dat het systeem langzaam uitsterft.

Jurisprudentie heeft de lat verlegd

Recente rechtspraak — met name het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad — heeft verduidelijkt dat alle omstandigheden van het geval meewegen bij de beoordeling van een arbeidsrelatie. Een modelovereenkomst is slechts een van die omstandigheden en geen doorslaggevend bewijs.

De VBAR vervangt het kader

Met de komst van de VBAR per juli 2026 verandert het beoordelingskader fundamenteel. De wet introduceert concrete toetscriteria die de rol van de modelovereenkomst verder marginaliseren.

Wel of niet gebruiken onder de huidige handhaving?

De handhaving door de Belastingdienst is per 1 januari 2025 volledig actief. De vraag is: heeft het nog zin om een modelovereenkomst te gebruiken?

Wanneer het nog waarde heeft

• Als startpunt voor het gesprek: Een modelovereenkomst dwingt opdrachtgever en ZZP'er om na te denken over de inrichting van de werkrelatie. Dat gesprek alleen al is waardevol.
• Als documentatie: Het vastleggen van afspraken over autonomie, werktijden en vervanging kan helpen bij een eventuele controle — mits de praktijk overeenkomt.
• In combinatie met andere maatregelen: Een modelovereenkomst op zichzelf is onvoldoende, maar als onderdeel van een breder pakket aan maatregelen kan het de positie versterken.

Wanneer het zinloos is

• Als de werkwijze niet klopt: Gebruik je een "geen werkgeversgezag"-overeenkomst terwijl de opdrachtgever dagelijks instructies geeft? Dan biedt de overeenkomst geen bescherming en kan het juist tegen je werken.
• Als vervanging voor echte maatregelen: Een modelovereenkomst is geen substituut voor het daadwerkelijk inrichten van een zelfstandige werkrelatie.

Alternatieven om de arbeidsrelatie vast te leggen

Als de modelovereenkomst niet het antwoord is, hoe leg je de arbeidsrelatie dan wel goed vast? Er zijn meerdere alternatieven:

Overeenkomst van opdracht op maat

In plaats van een standaard modelovereenkomst kun je een op maat gemaakte overeenkomst van opdracht laten opstellen. Hierin leg je specifiek vast:

• Het resultaat dat geleverd moet worden (resultaatsverplichting, geen inspanningsverplichting)
• De autonomie van de opdrachtnemer in de uitvoering
• De mogelijkheid tot vervanging
• De afwezigheid van gezag en inbedding
• De duur en het projectmatige karakter van de opdracht

Tussenkomst- of bemiddelingsovereenkomst

Werk je via een intermediair of broker? Dan is de contractstructuur anders ingericht. De overeenkomst loopt dan via de tussenpersoon, wat invloed heeft op de beoordeling van de arbeidsrelatie.

Werklogboek en dossiervorming

Naast het contract is het verstandig om een werklogboek bij te houden waarin je vastlegt hoe de samenwerking in de praktijk verloopt. Denk aan:

• Hoe opdrachten worden verstrekt (resultaatgericht of instructiegericht)
• Waar en wanneer je werkt
• Welke eigen middelen je inzet
• Hoe je je profileert naar andere potentiële opdrachtgevers

Dit dossier kan bij een controle het verschil maken tussen een naheffing en een schoon resultaat.

Zelfstandigheidsverklaring

Sommige opdrachtgevers vragen ZZP'ers om een zelfstandigheidsverklaring te ondertekenen. Dit is geen officieel document met rechtskracht, maar het toont wel aan dat beide partijen bewust de relatie als opdrachtrelatie hebben ingericht.

Wat de VBAR verandert aan contractvormen

De VBAR zal het landschap van contractvormen ingrijpend veranderen. De drie toetscriteria — werkinhoudelijke aansturing, organisatorische inbedding en zelfstandig ondernemerschap — worden de nieuwe meetlat.

Dit betekent dat contracten niet langer primair moeten focussen op het uitsluiten van gezag, maar op het totaalplaatje. Een overeenkomst die aantoont dat de werkende niet is ingebed in de organisatie en daadwerkelijk als ondernemer opereert, weegt zwaarder dan een clausule over het ontbreken van werkgeversgezag.

Bovendien introduceert de VBAR het rechtsvermoeden bij tarieven onder de 33 euro per uur. Voor opdrachten met lagere tarieven wordt het extra belangrijk om de zelfstandigheid contractueel en feitelijk te borgen.

Aanbevelingen voor ZZP'ers

1. Vertrouw niet blind op een modelovereenkomst: Het is een hulpmiddel, geen garantie. De feitelijke werkwijze is altijd leidend.
2. Maak afspraken concreet: Leg vast wat het op te leveren resultaat is, hoe je werkt en welke autonomie je hebt.
3. Houd een dossier bij: Documenteer je ondernemerschap en de manier waarop je opdrachten uitvoert.
4. Bereid je voor op de VBAR: Toets je huidige contracten en werkwijze aan de drie criteria die per juli 2026 gelden.
5. Zoek professioneel advies: Laat je contracten beoordelen door een specialist in arbeidsrecht of fiscaal recht.

Vind opdrachten die bij je passen

De beste manier om je positie als zelfstandige te versterken is door opdrachten te vinden die aansluiten bij je expertise — opdrachten waarin je daadwerkelijk als ondernemer kunt opereren.

MatchPilot helpt je daarbij. Upload je CV en onze AI matcht je automatisch met relevante opdrachten. Geen eindeloos scrollen door vacaturesites, maar gerichte matches op basis van je vaardigheden en ervaring.

Start vandaag nog met MatchPilot en vind opdrachten die bij je passen.